Z lornetką na ptaki...

Struktura stawów, ich historia oraz sposób prowadzenia gospodarki rybackiej na stawach zatorskich decydują o ich niezwykłej bioróżnorodności przejawiającej się m.in. występowaniem rzadkich i zagrożonych gatunków ptaków (ślepowrona, czapli purpurowej, bąka, bączka, hełmiatki, zielonki, sieweczki obrożnej, wąsatki i rybitwy białowąsej) oraz roślin (kotewki orzecha wodnego i grzybieńczyka wodnego). Doliny Soły, Skawy i Wisły oraz okoliczne nieczynne żwirownie wpływają na zwiększenie różnorodności siedlisk lęgowych jak i żerowiskowych tych gatunków. Tym samym cały ten system siedlisk tworzy wyjątkowo atrakcyjne miejsce dla ptaków jak i ich obserwowania przez praktycznie cały rok. Zmieniające się warunki w każdej porze roku sprawiają, że ptaki - łącznie 314 gatunków, w tym 180 lęgowych czyli więcej niż w większości parków narodowych! - są obecne w różnych miejscach, ale w sumie blisko położonych. Tym samym sezon turystyczny (ornitologiczny) w tym rejonie trwa od wczesnej wiosny do późnej jesieni, a nawet zimą na niezamarzającej Wiśle gromadzą się znaczne koncentracje ptaków.

Chlubą i znakiem rozpoznawczym tego terenu jest ślepowron - ptak, którego niemal cała populacja krajowa skupia się w okolicach Zatora, Oświecimia oraz Skoczowa. Swoje ostoje znalazły tu takie wymierające w naszym kraju gatunki roślin jak m.in.: oczeret sztyletowaty, nadwodniki, kotewka orzech wodny czy grzybieńczyk wodny. Szczególnie dwa ostatnie z wymienionych gatunków występują tu bardzo licznie stając się florystycznym symbolem Ziemi Oświęcimskiej.

Gdzie na ptaki?

W najbliższej okolicy Zatora znajduje się pięć najciekawszych kompleksów stawowych: Przeręb (465 ha), Spytkowice (550 ha), Bugaj (180 ha) Rudze (120 ha) oraz Stawy Monowskie (210 ha). Pierwsze dwa są zlokalizowane przy drodze nr 44 Oświęcim - Zator. Do Spytkowic docieramy, jadąc z Zatora drogą o tym samym numerze w kierunku Krakowa. Po przejechaniu 700 metrów od torów kolejowych skręcamy w lewo, w kierunku przejazdu kolejowego. Stawy Bugaj położone są przy drodze nr 781. Na rynku w Zatorze jedziemy w kierunku Wadowic, następnie, po przejechaniu 1 km wjeżdżamy na drogę prowadzącą do Andrychowa. Po kolejnym kilometrze, na wysokości tabliczki informującej nas o tym, że opuszczamy Zator, skręcamy w prawo w drogę gruntową i dojeżdżamy do gospodarstwa. Do stawów Rudze docieramy mijając wymienioną wcześniej tabliczkę i po 1,5 kilometra skręcając w lewo - zgodnie z tablicą zawierającą informację o "Młynie Sopickiego". Po przejechaniu 1 kilometra docieramy na kompleks. Na stawy Rudze można również dotrzeć jadąc drogą z Zatora do Wadowic.

Poza stawami warto również odwiedzić żwirownie: "Smolice" (Palczowice) w Podolszu oraz Zakole A. Do pierwszej z nich docieramy jadąc z Zatora trasą w kierunku Spytkowic. Za mostem na Skawie, na wysokości tablicy z napisem "Żwirownia Smolice", skręcamy w lewo, trzymając się głównej drogi. Następnie po przejechaniu 1,5 kilometra, na wysokości zielonej tabliczki z napisem "Palczowice", skręcamy w lewo w polną drogę i po 250 metrach znajdujemy się nad brzegiem żwirowni. Do żwirowni Jankowice (Zakole A) jedziemy z Zatora drogą w kierunku Chrzanowa, po przebyciu 3,5 kilometra, zaraz za mostem na Wiśle, skręcamy w prawo i po 2 kilometrach dojeżdżamy do żwirowni. Do zapory na Wiśle w Łączanach docieramy jadąc drogą nr 44 w kierunku Krakowa, w miejscowości Ryczów skręcamy w lewo do Łączan.

Czym i jak poruszać się po terenie?

Stawy i żwirownie rozrzucone są w promieniu kilkunastu kilometrów od Zatora, więc najlepszym środkiem do poruszania się po Zatorszczyźnie jest samochód lub rower. Dla rowerzystów w Dolinie Karpia wytyczono ponad 100 km ścieżek rowerowych. Po dotarciu na kompleks należy pamiętać, iż stawy są własnością gospodarstw rybackich i większość terenów to obręby hodowlane, gdzie osobom postronnym nie wolno wchodzić. Należy więc poruszać się tylko po głównych drogach, które i tak są najdogodniejszymi miejscami do obserwacji ptaków - gwarantując dostęp do większości zbiorników oraz zapewniając doskonałą widoczność. Jeżeli planujemy wchodzić w obręby hodowlane - a o tym, że właśnie to robimy informują nas stosowne tabliczki - należy się wcześniej zgłosić do gospodarstwa rybackiego i tam poprosić kierownika danego kompleksu o zgodę na wejście. Rybacy są z reguły przychylnie nastawieni do obserwatorów ptaków i pozwalają na poruszanie się po groblach. Starajmy się nie jeździć samochodem po kompleksach stawowych. Pojazd najlepiej zostawić przy budynku danego gospodarstwa rybackiego.

Uwaga! Od 15 sierpnia do 21 grudnia, w weekendy (czasami również w środku tygodnia), na stawach odbywają się polowania. Dla własnego bezpieczeństwa, w tym okresie należy przed udaniem się na stawy dowiedzieć się czy nie trwa tam polowanie. Jeżeli tak, należy wówczas zrezygnować z obserwacji na takim kompleksie i przenieść się na inny, gdzie myśliwi akurat nie polują.